Ważne składniki dla rozwoju dziecka – Tłuszcze wielonienasycone

Pierwszy rok życia dziecka cechuje się bardzo dużym tempem wzrostu i rozwoju. Ten okres jest szczególnie ważny dla rozwoju mózgu. W niemowlęctwie następuje wiele procesów odpowiedzialnych za prawidłową budowę i funkcjonowanie komórek nerwowych oraz budowę siatkówki oka. Jak widać mózg nie próżnuje. W tym czasie dziecko potraja swoją masę urodzeniową, co dotyczy także mózgu, który e zwiększa swoją objętość .

Przyrosty i masa mózgu

Okres szybkiego rozwoju mózgu przypada między 3. miesiącem prenatalnym, a 2. rokiem życia dziecka.. W wieku 2 lat mózg ma już rozmiar równy 75% swojego ostatecznego rozmiaru.

Mózg ma swoje żywieniowe potrzeby

Przyrosty masy mózgu i jego prawidłowy rozwój wiążą się jednak z pewnym potrzebami żywieniowymi. I tu niezbędny jest tłuszcz. Stanowi on ponad 50% masy mózgu. Jednak mózg nie potrzebuje dowolnego tłuszczu, ale bardzo konkretnego. Do prawidłowego rozwoju mózgu potrzebne są wielonienasycone kwasy tłuszczowe (WNKT).

Tłuszcze z rodziny omega 3 i omega-6

Tłuszcze z rodziny omega-3 i omega-6 są istotne dla rozwoju mózgu i siatkówki oka. Tłuszczy istotnych dla rozwoju i prawidłowego funkcjonowania mózgu, organizm sam nie potrafi syntetyzować. Takie tłuszcze muszą być dostarczane z dietą. Najważniejszym kwasem z grupy omega-3 jest kwas α-linolenowy (ALA), z którego następnie powstają: kwas EPA (eikozapentaenowy) oraz DHA (kwas dokozaheksaenowy) Z kolei najważniejszym kwasem z grupy tłuszczy omega-6 jest kwas linolowy (AL), gdyż z niego powstaje w organizmie kwas arachidonowy (ARA). Kwasy tłuszczowe ARA, EPA i DHA nazywamy długołańcuchowymi wielonienasyconymi kwasami tłuszczowymi ( z ang. LC-PUFA).

Rola LC-PUFA w rozwoju mózgu

Kwasy tłuszczowe LC-PUFA odgrywają ważną rolę w prawidłowym rozwoju i dojrzewaniu komórek nerwowych. To składniki strukturalne błon komórkowych mózgu. Biorą także udział w regulacji czynności układu nerwowego. Kwas DHA to podstawowy budulec błon komórkowych całego organizmu. DHA to także główny element komórek nerwowych (neuronów). Pełni on funkcję strukturalną. Z kolei kwas EPA to stabilizator. Utrzymuje on obecność DHA w błonach komórek nerwowych.

Rola LC-PUFA w procesie widzenia

Kwas DHA to budulec fotoreceptorów siatkówki oka takich jak czopki i pręciki. Odpowiadają one za widzenie nocne i barwne. Ważną rolę budulcową, w tym dla siatkówki oka ma też kwas ARA. Badania dowodzą, że niski poziom w tkankach kwasów LC-PUFA, w tym DHA zwiększa ryzyko zaburzeń widzenia. Ich niedobór niekorzystnie wpływa też na rozwój układu nerwowego u płodu oraz dzieci w wieku do 2 lat.

LC-PUFA a funkcje poznawcze dziecka

Dieta niedoborowa w kwasy z rodziny omega 3, skutkuje niskim poziomem kwasu DHA. Taka dieta wpływa niekorzystnie na przewodnictwo nerwowe. Odpowiednia podaż, szczególnie kwasu DHA w 3 trymestrze ciąży, jest ważna dla rozwoju funkcji poznawczych w okresie niemowlęcym. Trzeci trymestr, to czas kiedy w ośrodkowym układzie nerwowym następuje największa kumulacja kwasu DHA. Zatem w diecie kobiety ciężarnej, szczególnie w ostatnim trymestrze nie może zabraknąć źródeł kwasów wielonienasyconych.

Źródła kwasów wielonienasyconych

Głównym źródłem kwasów z rodziny omega 6 są oleje roślinne. Warto tu wskazać olej słonecznikowy, sojowy czy z pestek winogron. Duże ilości tych kwasów znajdziemy także w orzechach, nasionach i pestkach

W przypadku kwasów omega-3 najlepszym źródłem są tłuste ryby morskie (kwasy DHA, EPA) oraz oleje roślinne (kwas ALA). Dobrym źródłem są także orzechy włoskie, ale największą ich ilość zawiera olej lniany. Stosunkowo sporą zawartość ma też olej rzepakowy. Ryby w okresie ciąży zaleca się jadać 1-2 razy w tygodniu. Oleje i orzechy mogą być z kolei codziennym dodatkiem np. do surówek.

Literatura

Bożek L., Mojska H.: Stymulacja rozwoju wzroku i funkcji poznawczych w niemowlęctwie ze szczególnym uwzględnieniem roli wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Standardy Medyczne Pediatria 2016, 13 ( 2), 331-346.
Schaffer D.R., Kipp K.: Rozwój fizyczny: mózg, ciało, motoryka i rozwój płciowy w: Schaffer D.R., Kipp K. (red.). Psychologia rozwoju dziecka. Od dziecka do dorosłości. Gdańsk. Harmonia Universalis, 2015, 203-234. 
Pac-Kożuchowska E.: Rola kwasów tłuszczowych omega-3 w żywieniu dzieci. Czynniki Ryzyka, 2009; 2(60), 35-40.
Schuchardt J.P., et al.: Significance of long-chain polyunsaturated fatty acids (PUFAs) for development and behavior of children. Eur J Pediatr 2010, 169, 149-164.