Jak zmieniają się potrzeby żywieniowe kobiety w ciąży?

Styl życia kobiety ciężarnej, w tym sposób żywienia, jest jednym z ważniejszych czynników warunkujących prawid¬łowy przebieg ciąży i optymalny rozwój płodu. Ogólne zalecenia żywieniowe dla przyszłych matek opierają się na zasadach prawidłowego żywienia, takich samych jak dla populacji ogólnej. Dieta powinna być urozmaicona, uwzględniać produkty ze wszystkich grup żywności, ale dostosowana do potrzeb i preferencji żywieniowych kobiety.

W poszczególnych trymestrach ciąży zmienia się zapotrzebowanie nie tylko na energię, ale także na witaminy i składniki mineralne. Warto pamiętać, że potrzeby te mogą być różne, w zależności od masy ciała i stanu odżywienia kobiety przed ciążą.

Kaloryczność diety

W I trymestrze ciąży, kaloryczność diety większości kobiet ciężarnych powinna być taka sama jak dla kobiet nie będących w ciąży. W drugim trymestrze konieczne jest zwiększenie kaloryczności o około 360 kcal, a w trzecim o 475 kcal. Co to oznacza? Jeśli przyszła mama  przed ciążą potrzebowała diety o kaloryczności 2000 kcal, to w I trymestrze ciąży kaloryczność będzie taka sama, w II trymestrze wyniesie około 2360 kcal, a w III trymestrze około 2475 kcal.

Dodatkowa porcja kalorii to nieco większe posiłki lub przekąski, np.: dodatkowa kanapka z pełnoziarnistego pieczywa z wędliną, sałatą i pomidorem; owoc i produkt mleczny, np. jogurt. Źródłem dodatkowych kalorii powinny być produkty zbożowe, mięso, przetwory mięsne, jaja, ryby, drób, produkty mleczne, warzywa i owoce. Nie powinny to być słodkie i słone przekąski, słodycze, ani też żywność typu fast food.

Pamiętaj o białku

Białko jest bardzo ważne dla rozwijającego się płodu. Dobre źródło białka stanowią mięso i przetwory mięsne, ryby, mleko i produkty mleczne, jaja, warzywa strączkowe. Nie wszystkie produkty z tych grup są jednak wskazane – kobiety ciężarne nie powinny spożywać surowego mięsa, ryb i jaj, niepasteryzowanego mleka oraz serów produkowanych z niepasteryzowanego mleka.

Składniki mineralne

Składniki mineralne niezbędne do prawidłowego rozwoju ciąży to między innymi: żelazo wapń, magnez, jod, cynk i selen. Źródło wymienionych składników powinna stanowić żywność. Jeśli to konieczne, uzupełnieniem diety mogą być suplementy witaminowo-mineralne, zalecone przez lekarza prowadzącego ciążę.

Żelazo

Zapotrzebowanie na żelazo wzrasta istotnie w drugim trymestrze ciąży, co wynika głównie z intensywnego wzrostu płodu oraz rozwoju łożyska. Zalecane spożycie żelaza dla kobiet w wieku rozrodczym wynosi 18 mg dziennie, a dla kobiet ciężarnych aż 27 mg/dobę. Niedokrwistość spowodowana niedoborem żelaza u kobiet w ciąży często jest wynikiem zbyt małych zasobów tego pierwiastka w okresie poprzedzającym ciążę. Szacuje się, że na świecie z niedokrwistością z niedoboru żelaza zmaga się blisko 40% ciężarnych.

Warto również podkreślić, że od zaspokojenia zapotrzebowania na żelazo w czasie ciąży zależy to, czy dziecko zgromadzi odpowiednie zapasy żelaza, które zapewnią zaspokojenie jego potrzeb na pierwsze pół roku życia.

Dobre źródła żelaza to produkty pochodzenia zwierzęcego, takie jak mięso i produkty mięsne, podroby, żółtko jaja. Żelazo z produktów roślinnych (np. kaszy jaglanej, płatków owsianych, orzechów, razowego pieczywa i roślin strączkowych) wchłania się znacznie gorzej. Poprawić jego wykorzystanie w organizmie można spożywając te produkty w towarzystwie witaminy C, zawartej głównie w warzywach i owocach.

Wapń

Wapń to składnik mineralny niezbędny zarówno dla przyszłej mamy jak i dziecka. Konieczny do prawidłowego rozwoju i mineralizacji kości i zębów, skurczu mięśni, pracy serca i krzepliwości krwi. Chroni kobietę ciężarną przed rozwojem nadciśnienia. Odpowiednia ilość wapnia w diecie jest niezwykle ważna w trzecim trymestrze ciąży.

Źródła wapnia to mleko, jogurty, sery, sardynki (zjadane z ośćmi), zielone warzywa liściaste, ale także wzbogacane w wapń  mleka roślinne (np. ryżowe, sojowe, owsiane). Kobiety spożywające około 1000 mg wapnia z żywnością nie wymagają suplementacji tego składnika. Konieczne będzie to natomiast w przypadku przyszłych mam nastoletnich i tych nie spożywających mleka i produktów mlecznych. Warto wspomnieć również, że aby wapń mógł być w organizmie efektywnie wykorzystywany, konieczne jest odpowiednie spożycie witaminy D, której często występują niedobory, dlatego też wymaga suplementacji.

Zawartość wapnia w wybranych produktach spożywczych (wg Kunachowicz i wsp., 2005).

Produkt spożywczy Wapń [mg/100g]
Mak niebieski 1266
Ser Edamski 867
Sardynka w oleju 330
Migdały 239
Jogurt naturalny, 2% tłuszczu 170
Jarmuż 157
Mleko spożywcze, 2% tłuszczu 120

Jod

Niewystarczające spożycie jodu przez przyszłą matkę prowadzi do jego niedoboru u dziecka. Nawet małe niedobory jodu mogą być przyczyną zaburzeń rozwoju psychomotorycznego dzieci. Nadmierne spożycie jodu może być natomiast przyczyną zaburzeń funkcji tarczycy u kobiety ciężarnej. Pokarmowe źródła jodu to ryby i glony oraz jodowane produkty (wody mineralne, sól).

Zalecenia dziennej podaży składników mineralnych dla kobiet w ciąży w porównaniu do  kobiet nie będących w ciąży

Składnik mineralny Kobiety w wieku 31-50 lat Kobiety w ciąży
Wapń [mg] 1000 1000
Fosfor [mg] 700 700
Żelazo [mg] 18 27
Kwas foliowy [µg] 400 600
Cynk [mg] 8 11
Miedź [mg] 0,9 1,0
Jod [µg] 150 220
Selen [µg] 55 60
Sód [mg] 1500 1500
Potas [mg] 4700 4700
Chlor [mg] 2300 2300

 

Literatura:

Jarosz M. (red.) Normy żywienia dla populacji polskiej – nowelizacja. Wydawnictwo Instytutu Żywności i Żywienia. Warszawa 2012 
Smithells RW, Sheppard S, Schorah CJ, Seller MJ, Nevin NC, Harris R, Read AP, Fielding DW. Possible prevention of neural-tube defects by periconceptional vitamin supplementation. Lancet 1980; 1: 339–40.
Cao Ch., O’Brien K. 2013 International Life Sciences Institute. Pregnancy and iron homeostasis: an update.  Nutrition Reviews. 2013, Vol. 71(1):35–51
(US) IoM: Institute of Medicine. Dietary reference intakes from thiamin, riboflavin, niacin, vitamin B6, folate, vitamin B12, patothenic acid, biotin and choline. Washington, DC: National Academy Press; 1998.
Timmermans S, Jaddoe VW, Hofman A, Steegers-Theunissen RP, Steegers EA: Periconception folic acid supplementation, fetal growth and the risks of low birth weight and preterm birth: the Generation R Study. The British journal of nutrition 2009, 1-9.
Wilson R. D. and Genetics Committee. Pre-conception Folic Acid and Multivitamin Supplementation for the Primary and Secondary Prevention of Neural Tube Defects and Other Folic Acid-Sensitive Congenital Anomalies. J Obstet Gynaecol Can 2015;37(6):534–549.
Peña-Rosas JP, De-Regil LM, Garcia-Casal MN, Dowswell T. Daily oral iron supplementation during pregnancy. Cochrane Database of Systematic Reviews 2015, Issue 7. Art. No.: CD004736. DOI: 10.1002/14651858.CD004736.pub5.
Mecacci F., Biagioni S, Ottanelli S, Mello G. Nutrition in pregnancy and lactation: how a healthy infant is born.. Journal of Pediatric and Neonatal Individualized Medicine   2015, vol. 4, 2.
Zespół Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie suplementacji witamin i mikroelementów podczas ciąży. Ginekol Pol. 2011, 82, 550-553
Postępowanie w chorobach tarczycy u kobiet w ciąży. Zalecenia postępowania w chorobach tarczycy w ciąży przygotowane przez Zespół Ekspertów do spraw Opieki Tyreologicznej w Ciąży pod auspicjami Polskiego Towarzystwa Tyreologicznego, Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego, Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego i Konsultantów Krajowych w dziedzinie Endokrynologii oraz Położnictwa i Ginekologii. Pol J Endocrinol 2011; 62 (4): 362–381).