Cynk i selen – minerały płodności

Cynk i selen to mikroelementy, występują w organizmie w niewielkich ilościach, jednak pełnią wiele ważnych ról. Często określane są jako „minerały płodności”, ponieważ ich niedobór może zaburzać prawidłowe funkcjonowanie układu rozrodczego, nie tylko kobiety, ale również mężczyzny.

Rola cynku w organizmie

Badania nad rolą cynku rozpoczął w 1869 roku uczeń Pasteur’a, Jules Raulin. Prawdziwym przełomem było jednak odkrycie dokonane ponad 30 lat temu. Ustalono wtedy, że cynk jest elementem struktury nazywanej „palcami cynkowymi”. Układ ten jest kluczowy m.in. do naprawy DNA czy dojrzewania komórek. Cynk wchodzi także w skład ponad 300 enzymów!

Niedobór cynku powoduje opóźnienie dojrzewania

Badania pokazały, że cynk jest ważny dla odpowiedniego przebiegu owulacji i cyklu menstruacyjnego, a także metabolizmu hormonów płciowych. Niedostateczna ilość cynku w organizmie może powodować wiele działań niepożądanych. Jego niedobór powoduje m.in. zahamowanie wzrostu i opóźnienie dojrzewania płciowego, a także może przyczyniać się do zwiększenia ryzyka samoistnych poronień.

Źródła cynku w diecie

W cynk bogate jest pieczywo pełnoziarniste, mięso, a także kasza gryczana. Warto podkreślić, że jego przyswajalność jest większa z produktów pochodzenia zwierzęcego. Obecne w roślinach błonnik czy szczawiany utrudniają jego wchłanianie.

Selen nie zawsze miał dobra opinię

Selen został odkryty w 1817 roku przez szwedzkiego chemika J.J. Berzeliusa. Przez wiele lat naukowcy przekonani byli, że pierwiastek ten jest szkodliwy. Ludzie żyjący na terenach o dużej zawartości selenu w glebie mieli zmiany skórne, obserwowano u nich wypadanie włosów oraz pękanie paznokci. Dopiero w 1957 roku dostarczono dowodów na jego pozytywne oddziaływanie na organizm.

Rozbieżne poglądy na temat selenu na przestrzeni lat tłumaczy się bardzo niewielką różnicą w ilości między dawką toksyczną a leczniczą tego pierwiastka. W przypadku selenu można przywołać powiedzenie Paracelsusa „Wszystko jest trucizną i nic nie jest trucizną, bo tylko dawka czyni truciznę”. Dlatego suplementację tym związkiem należy skonsultować z lekarzem lub dietetykiem.

Selen niezbędny do życia

Dziś nauka potwierdza, że selen jest pierwiastkiem niezbędnym do życia. W organizmie człowieka występuje w połączeniu z białkami. Jego najważniejszą i kluczową funkcją jest działanie jako silny antyoksydant, który usuwa wolne rodniki z organizmu.

Selen a płodność

Badania przeprowadzone z udziałem zwierząt pokazały, że niedobór selenu może zaburzać płodność. U zwierząt otrzymujących dietę niedoborową w selen częściej obserwowano poronienia i porody przedwczesne. Podobne wyniki otrzymano w badaniach z udziałem ludzi. Kobiety, które poroniły samoistnie miały niższe stężenie selenu we krwi. Niskie stężenie tego pierwiastka obserwowano także u kobiet z niewyjaśnioną przyczyna niepłodności.

Należy podkreślić, że selen jest również bardzo ważnym czynnikiem wpływającym na płodność mężczyzn, ponieważ bierze udział w produkcji testosteronu oraz rozwoju plemników.

Orzech brazylijski – najlepsze źródło selenu

Głównym źródłem selenu w diecie są mięso, ryby, produkty nabiałowe i zbożowe, a także owoce i warzywa. Jednak z uwagi na ubogie w selen gleby w naszym kraju, obecność tego pierwiastka w produktach roślinnych jest niewielka. Niewielkie ilości selenu odnajdziemy w kapuście, brokułach, cebuli, czosnku i warzywach strączkowych. Najlepszym źródłem selenu są orzechy brazylijskie. Aby pokryć dzienne zapotrzebowanie na selen wystarczy zjeść 1 orzecha brazylijskiego.

Literatura:

Ebisch IMW, Thomas CMG, Peters WHM, Braat DDM, Steegers-Theunissen RPM. The importance of folate, zinc and antioxidantsin the pathogenesis and prevention of subfertility. Hum Reprod Update 2007; 13(2): 163–174.
Mistry HD, Pipkin FB, Redman CWC. Selenium in reproductive health. Am J Obstet Gynecol 2012; 206(1): 21-30.
Ratajczak M, Gietka-Czernel M. Rola selenu w organizmie człowieka. Post N Med 2016; XXIX(12): 929-933
Rita Cardoso B, Apolinário D, da Silva Bandeira V, i in. Effects of Brazil nut consumption on selenium status and cognitive performance in older adults with mild cognitive impairment: a randomized controlled pilot trial. Eur J Nutr. 2016 Feb;55(1):107-16. doi: 10.1007/s00394-014-0829-2.