Ważne składniki dla rozwoju dziecka – Białko

Pierwsze 3 lata życia dziecka to bardzo ważny okres w życiu. Wtedy zachodzi tzw. programowanie metaboliczne (programowanie żywieniowe). Tempo wzrostu i rozwoju jest w tym czasie największe.

W ciągu pierwszych 12 miesięcy dziecko potroi swoją masę urodzeniową. Tak duże tempo wymaga dużo większej (w przeliczeniu na kilogram masy ciała), podaży pewnych składników diety. Jednak ważne, aby ich ilość była odpowiednia. Zbyt mała lub zbyt duża podaż może programować dziecko na zdrowie lub chorobę już w dzieciństwie oraz w późniejszym życiu.

Rola białka

Białko to jeden z podstawowych składników diety. Białko jest kluczowym i niezbędnym składnikiem do życia. Pełni ono szereg bardzo ważnych funkcji. Najważniejsza jest ta budulcowa. Białko zapewnia prawidłowy wzrost i rozwój. Ponadto steruje wszystkimi procesami przemiany materii. Białka pełnią także funkcje odpornościowe w naszym organizmie, a nawet transportowe – tu przykładem jest hemoglobina – czyli białko, które transportuje tlen do wszystkich komórek naszego ciała. Z kolei rodopsyna – to białko uczestniczące w procesach widzenia
Jego ilość w diecie dziecka, w porównaniu do diety dorosłych powinna być dużo większa w przeliczeniu na kilogram masy ciała. Przykładowo, niemowlęta potrzebują ok. 1,5 g białka na każdy kilogram masy ciała, a dorośli ok. 0,8 g na każdy kg masy ciała. Ważne jednak by zalecanej ilości białka nie przekraczać. W przypadku tego składnika zdecydowanie sprawdza się powiedzenie „co za dużo – to niezdrowo”.

Ile białka jedzą małe dzieci?

Aktualnie w żywieniu małych dzieci notujemy zbyt dużą ilość białka. Ocena sposobu żywienia dzieci w Polsce w wieku 13-36 miesięcy wskazuje, że ilość ta jest nawet 3 razy za duża, w porównaniu do norm żywienia niemowląt i małych dzieci. W dalszym ciągu w społeczeństwie pokutuje przekonanie, że jeśli dziecko nie chce zjeść całego posiłku, np. obiadu, to powinno zjeść choć mięso. Nadal uważa się, że mięso to najważniejszy składnik posiłku.

Nadmiar białka, a otyłość u dzieci

Badania naukowe, w których analizowano żywienie niemowląt karmionych mlekiem matki oraz mlekiem modyfikowanym z różną zawartością białka dowiodły, że najmniejsze ryzyko rozwoju otyłości miały dzieci karmione mlekiem matki. W przypadku karmienia naturalnego zanotowano mniejszą podaż kalorii oraz dużo niższą podaż białka. Dzieci karmione sztucznie, w porównaniu do tych karmionych mlekiem matki szybciej przybierały na wadze i szybciej rosły na długość. Wyższe przyrosty masy ciała zanotowano wraz z większą podażą białka. Zbyt szybki przyrost masy ciała we wczesnym dzieciństwie jest czynnikiem ryzyka późniejszego wystąpienia otyłości. Karmienie naturalne ma zatem ochronny wpływ.

Warto zwrócić uwagę na zawartość białka w mleku modyfikowanym. Ze względu na niezwykle wysoką jakość białka zawartego w mleku mamy, aby zaspokoić wszystkie potrzeby niemowlęcia jego zawartość nie musi być wysoka. Mleka modyfikowane charakteryzują się jednak wyższym poziomem białka, a tu więcej nie znaczy lepiej! Z badań wynika, że zmniejszenie ilości białka w mleku początkowym zbliża tempo wzrastania karmionych nim dzieci do tempa wzrostu dzieci karmionych piersią. Niższa ilość białka w mleku modyfikowanym zmniejsza też ryzyko otyłości i może chronić przed rozwojem zespołu metabolicznego w późniejszym wieku.

Niedobór białka a konsekwencje zdrowotne

W innym badaniu naukowcy obserwowali proporcje w spożyciu białka do węglowodanów. Dowiedli, że zbyt niskie spożycie białka, a wysokie węglowodanów to główny czynniki ryzyka nieprawidłowego stanu odżywienia małych dzieci. Szansa wystąpienia niedoboru masy ciała u dzieci w wieku poniemowlęcym zwiększa się 7-krotnie, jeśli spożycie białka jest zbyt niskie. Z drugiej strony wysokie spożycie węglowodanów 3 krotnie zwiększa ryzyko nadwagi lub otyłości. Z nadmiarem lub niedoborem białka w diecie związana jest często nieprawidłowa podaż innych składników. W żywieniu małych dzieci warto zwrócić uwagę na proporcję tych składników.

Źródła białka w diecie dziecka

W diecie dziecka nie powinno zabraknąć źródeł białka takich jak mleko i produkty mleczne, mięso i przetwory mięsne, ryby oraz jaja. Spore ilości białka zawarte są także w produktach strączkowych. Zgodnie z zaleceniami Instytutu Matki i Dziecka, który opracował Poradnik Żywienia Dziecka a wieku od 1. do 3. roku życia rekomendowane jest spożycie każdego dnia 3 porcji mleka lub produktów mlecznych takich jak jogurty, kefiry, sery, 1-2 porcji produktów innych produktów z grupy mięso, ryby, jaja oraz nasiona roślin strączkowych. Pewne ilości białka (jednak nie jest ono pełnowartościowe) znajdują się także w produktach zbożowych. Ponadto należy pamiętać, że porcja dla małego dziecka jest inna niż porcja dla dziecka w wieku szkolnym czy młodzieży – tę należy dopasować do wieku.

Literatura:

Weker H., Barańska M.: Kompleksowa ocena żywienia dzieci w wieku 13-36 miesięcy w Polsce. Wyniki badań 2010-2011, Fundacja Nutricia, Instytut Matki i Dziecka w Warszawa 2011.
Weker H. i wsp., Analiza wartości energetycznej i odżywczej diet dzieci w wieku 13-36 miesięcy – badanie ogólnopolskie. Probl Hig Epidemiol 2013, 94(1), 116-121.
Koletzko B. et al.:  Lower protein in infant formula is associated with lower weight up to age 2 y: a randomized clinical trial, American Journal of Clinical Nutrition, 2009, 89 (6), 1836–1845.
Hryniewiecki L: Rola i przemiany białka w organizmie w: Gawęcki J., Hryniewiecki L.(red.): Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. Wydawnictwo Naukowe PWN 2004, 178-188.