Jak ocenić, czy dziecko prawidłowo się rozwija

Każde dziecko rozwija się indywidualnie. Ale dla oceny prawidłowości tego rozwoju konieczne jest porównanie do grupy zdrowych rówieśników. Dzięki temu możemy stwierdzić czy rozwój naszego dziecka przebiega harmonijnie. Jest to również niezbędne do wczesnego wykrycia zaburzeń stanu odżywienia, tj. nadmiernej masy ciała lub niedoboru masy ciała.

Do najczęściej stosowanych metod oceny rozwoju fizycznego u dzieci należą tzw. siatki centylowe.

Siatki centylowe – co oznaczają?

To wykresy pokazujące, jak z upływem czasu zmienia się wzrost, masa ciała czy obwód główki dziecka. Tzw. centyl (wartość pomiaru naniesiona na wykres) wskazuje na pozycję dziecka w populacji dzieci w tym samym wieku. Jeśli np. wartość masy ciała dziecka znajduje się na poziomie 50. centyla, oznacza to, że w danym wieku połowa rówieśników jest od niego cięższa, a połowa lżejsza.

Wartości pomiarów masy ciała i wzrostu, a także obwodu głowy czy klatki piersiowej powtarzane w określonych przedziałach czasowych, powinny być nanoszone na odpowiednie dla wieku i płci siatki centylowe. Pozwala to na uzyskanie na wykresie linii (pasma), która pokazuje indywidualne tempo wzrastania dziecka. W razie zaobserwowania nagłej zmiany (np. „spadku” z dotychczasowej linii), warto zasięgnąć porady specjalisty.

Czy moje dziecko ma prawidłową masę ciała?

Szczególnie u małych dzieci trudno nieraz ocenić czy ich masa ciała jest prawidłowa. W przypadku wątpliwości, należy skorzystać z pomocy odpowiednich siatek centylowych. W zależności od wieku dziecka możemy użyć siatek centylowych masy ciała, wzrostu lub tzw. siatek centylowych skorelowanych czyli siatek centylowych BMI.

W przypadku korzystania z siatek centylowych masy ciała i wzrostu, należy:

  1. Zmierzone u dziecka wartości nanieść na odpowiednie siatki.
  2. Odczytać wartości centyli – osobno dla masy ciała i wzrostu.
  3. Ocenić prawidłowość stosunku masy ciała i wzrostu – wzajemne proporcje

uznaje się za prawidłowe, jeśli pozycje centylowe masy ciała i wzrostu nie różnią się więcej niż o 2 pasma centylowe. W praktyce, jeśli masa ciała dziecka znajduje się na 75. centylu, a wzrost na 90. centylu, to nie ma powodu do niepokoju. Jednak jeśli przy tej masie ciała dziecka, wartość wzrostu dziecka znajdzie się na 25. centylu lub poniżej, to może sugerować to nadmierną masę ciała w stosunku do wzrostu. Warto wtedy zasięgnąć porady specjalisty.

Siatki centylowe BMI – wygodniejsze w stosowaniu

W praktyce łatwiej posługiwać się tzw. siatkami centylowymi BMI czyli tzw. wskaźnika masy ciała (z angielskiego body mass index). Najpierw należy obliczyć wskaźnik masy ciała BMI dla dziecka. W tym celu masę ciała dziecka w kilogramach dzielimy przez wartość wzrostu w metrach podniesiona do kwadratu. Można również skorzystać ze specjalnych kalkulatorów dostępnych na stronach internetowych.

Wzór na obliczenie wskaźnika masy ciała dziecka (BMI):

BMI = masa ciała dziecka [kg] / wzrost [m2]

Wyliczoną wartość nanosimy na odpowiednią do wieku i płci dziecka siatkę i odczytujemy wynik na skali wykresu. Według najnowszych kryteriów, nadwagę stwierdzamy powyżej 85. centyla, natomiast otyłość powyżej 95. centyla. Niedobór masy ciała można stwierdzić przy wartości poniżej 5. centyla.

Jakie siatki są najlepsze?

Do dyspozycji mamy kilka różnych siatek centylowych. W książeczkach zdrowia dziecka możemy jeszcze znaleźć siatki centylowe autorstwa Palczewskiej i współpracowników, na stronie internetowej Światowej Organizacji Zdrowia dostępne są uniwersalne siatki WHO. Od niedawna można również korzystać z siatek pochodzących z badania polskich dzieci w ramach projektu OLA i OLAF (dostępne m.in. na stronie internetowej IP-CZD).

Wszystkie te siatki mogą być zastosowane do oceny rozwoju dziecka. Ważne jest przede wszystkim aby zawsze używać tej samej siatki centylowej.

Literatura:

Żaczek R. Metody oceny rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży. Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego i Narodowego Instytutu Leków w Warszawie 2004 t. 2 z. 1, s. 85-93
de Onis M and Lobstein T. Defining obesity risk status in the general childhood population: Which cut-offs should we use?, International Journal of Pediatric Obesity 2010;5:458-60
http://olaf.czd.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=97:wyniki-projektu-siatki-centylowe&catid=21:wyniki&Itemid=22