Co może jeść dziecko w 1. roku życia?

W pierwszym półroczu życia mleko mamy pokrywa zapotrzebowanie dziecka na wszystkie składniki odżywcze (z wyjątkiem witaminy D i witaminy K). Jeśli karmienie naturalne jest niemożliwe, to niemowlę powinno otrzymywać mleko początkowe, oznaczone cyfrą 1. Skład tego mleka został zmodyfikowany tak, by mogło być ono dla niemowlęcia jedynym pokarmem.

Jednak około 6 m. życia mleko mamy (czy mleko początkowe) zaczyna być niewystarczające do rosnących potrzeb niemowlęcia. W zależności od stopnia rozwoju dziecka, między 17. a 26. tygodniem, do diety malucha należy zacząć wprowadzać tzw. żywność uzupełniającą. Określenie to obejmuje wszystkie pokarmy (stałe lub płynne) inne niż mleko mamy czy mleko modyfikowane.

Dlaczego wprowadzanie pokarmów uzupełniających jest takie ważne?

Od około 6. miesiąca życia wyłączne karmienie piersią lub mlekiem początkowym przestaje zapewniać właściwą ilość energii, białka, żelaza, cynku i niektórych witamin. Podawanie innych niż mleko pokarmów jest również ważne dla prawidłowego rozwoju fizycznego oraz przygotowania dziecka do bardziej urozmaiconej diety w późniejszym okresie. W pierwszym roku życia niemowlę powinno nabyć umiejętność gryzienia i żucia pokarmów. Największe możliwości nauczenia się tego ma między 6. a 10. miesiącem życia.

Sześciomiesięczne dziecko siedzi podtrzymywane i potrafi ustami zgarniać pokarm z łyżeczki. W kolejnych miesiącach rozwój mięśni języka umożliwia żucie i połykanie gęstszych pokarmów. Dlatego bardzo ważna jest konsystencja posiłków uzupełniających. Zaczynamy od podawania gładko przetartych musów i papek, następnie stopniowo wprowadzamy pokarmy o mniejszym stopniu rozdrobnienia (np. rozgniecione, posiekane). Około 7. – 8. miesiąca możemy już podać dziecku do rączki kawałki miękkich owoców czy gotowanych warzyw.

Kaszki, kleiki bezglutenowe oraz produkty zbożowe

Można je wprowadzać już od 5 miesiąca życia. Najpierw zwykle podaje się kaszki lub kleiki bezglutenowe, tj. kaszkę kukurydzianą lub kleik ryżowy. Kaszki glutenowe (kaszka pszenna) mogą być wprowadzone w dowolnym okresie między 17. tygodniem a 12. miesiącem życia, początkowo w niewielkiej ilości. Warto wybierać produkty przeznaczone dla niemowląt, ponieważ są one wzbogacane w żelazo, pierwiastek którego mogą wystąpić niedobory.

Warzywa i owoce

Zaleca się podawanie tych świeżych i dojrzałych.. Początkowo (nie wcześniej niż w 5. miesiącu) podajemy je po ugotowaniu. Surowe miękkie warzywa czy owoce zaleca się dopiero w 7. – 8. m.

Nie ma ścisłych zasad odnośnie kolejności wprowadzania tych produktów. Specjaliści zalecają jednak, aby jako pierwsze wprowadzać warzywa, ze względu na ich trudniejszą akceptację. Naturalne soki owocowe 100% bez dodatku cukru mogą być podawane zamiennie z owocami w ilości do 150 ml dziennie.

Mięso, ryby

To źródła pełnowartościowego białka, żelaza, cynku, witaminy B12, a także kwasów tłuszczowych z rodziny n-3 (ryby). Jako pierwsze (5.-6. miesiąc) wprowadza się zwykle chude gatunki mięsa drobiowego (indyk, kurczak), królika, później mięso cielęce, wołowinę, jagnięcinę czy chude mięso wieprzowe (schab). Początkowa porcja to około 10g mięsa (1 łyżka mielonego lub kawałek o wymiarach ok. 2 x 2 x 2 cm) podawanego z przecierem warzywnym. Mięso powinno być dobrej jakości; podroby czy tłuste mięsa nie są zalecane w pierwszym roku życia.

Ryby mogą być wprowadzone w 7. miesiącu. Spożywanie tłustych ryb morskich (łosoś, szprot, śledź) przynajmniej raz lub dwa razy w tygodniu zapewnia u starszych niemowląt pokrycie zapotrzebowania na kwas DHA, ważny dla prawidłowego rozwoju wzroku i mózgu malucha. Ze względu na możliwość zanieczyszczenia substancjami szkodliwymi (rtęcią, dioksynami), nie zaleca się podawania niemowlętom ryb drapieżnych (rekin, miecznik, makrela królewska, tuńczyk). Warto wykorzystać tu specjalistyczne produkty dla niemowląt (tzw. dania słoiczkowe), ze względu na wielokrotnie ostrzejsze kryteria dopuszczalnego poziomu zanieczyszczeń.

Jaja

Całe jajo może być wprowadzane w tym samym czasie co wymienione wcześniej pokarmy uzupełniające. Ze względu na możliwość zakażenia salmonellą, nie należy jednak podawać jaj surowych.

Tłuszcze

Zaleca się wprowadzanie masła czy olejów roślinnych (szczególnie oleju rzepakowego lub oliwy z oliwek), jako dodatku do posiłków uzupełniających (przecierów warzywnych, zupek itp.) dla niemowląt. Tłuszcze najlepiej dodawać do przygotowanego już posiłku lub pod sam koniec gotowania.

Mleko krowie i przetwory mleczne

Około 9. miesiąca do diety niemowlęcia możemy wprowadzić jogurt naturalny, kefir czy twaróg. W tym czasie możemy również wprowadzić pełne mleko krowie (np. do przygotowania pokarmów uzupełniających). Jednak nie powinno być ono stosowane jako główny posiłek mleczny przed 12. miesiącem życia.

Ogólne wskazówki – na co zwróć uwagę?

Dieta dziecka w pierwszym roku życia powinna być lekkostrawna. Zalecanymi sposobami przygotowywania posiłków jest gotowanie czy gotowanie na parze. Nie zaleca się smażenia czy pieczenia. Wykorzystywane produkty powinny być świeże, unikamy stosowania produktów konserwowanych czy przetworzonych. Posiłków dla niemowląt nie solimy, jak również unikamy dosładzania (również miodem)!

Warto podkreślić, że posiłki przygotowywane dziecku nie zawsze muszą smakować osobom dorosłym, znającym smak wielu różnych przypraw, a przede wszystkim soli. Dlatego rodzice nie powinni oceniać smaku dań przygotowanych dla dziecka według własnych preferencji. Co więcej, nie należy doprawiać gotowych dań dla dzieci, których skład został opracowany właśnie z myślą o niemowlętach i małych dzieciach.

Literatura:

Szajewska H, Horvath A, Rybak A, Socha P. Karmienie piersią. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci. Standardy Medyczne/Pediatria, 2016; T. 13: 9-24
Weker H. (red). Żywienie niemowląt i małych dzieci.  Instytut Matki i Dziecka, Warszawa, 2014